Публикации

Беларускае пытанне на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 - 1920 гг.

 Курсовая работа по истории Беларуси на тему Белорусский вопрос на Парижской мирной конференции 1919-1920 гг. (Беларускае пытанне на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 - 1920 гг.) 

План

Уводзіны
1. Парыжская мірная канферэнцыя і яе асноўныя пытанні
1.1. Галоўныя мэты і задачы дзяржаў — саюзнікаў на канферэнцыі
1.2. Падпісанне мірных дагавораў з Германіяй і яе саюзнікамі
2. Беларуская праблематыка на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 — 1920 гг
2.1. Удзел прадстаўнікоў БНР у рабоце канферэнцыі
2.2. Польска-расійскія супярэчнасці па беларускаму пытанню
Заключэнне
Бібліяграфія

Уводзіны

У сусветнай гісторыі Парыжская мірная канферэнцыя з’яўляецца адной з супярэчлівых падзей пачатку XX стагоддзя. Праблема беларускага пытання на гэтай канферэнцыі складаная. Цяжкасць вывучэння гэтага пытання складаецца ў тым, што ў сучасны момант выдадзена вельмі мала публікацый па ўдзелу беларускіх палітычных дзеячаў у Парыжскай мірнай канферэнцыі.

У курсавой рабоце пастаўлены наступныя мэты і задачы:

  • даследаваць праблему і зрабіць аналіз удзелу прадстаўнікоў Беларусі ў рабоце Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 — 1920 гг.;
  • у кантэксце работы канферэнцыі адлюстраваць спробы выхаду на міжнародную арэну Беларускай Народной Рэспублікі і Літоўска — Беларускай ССР;
  • разгледзіць пазіцыі вядучых дзяржаў Захаду, рускай эміграцыі і Польскай дзяржавы па беларускай праблематыцы ва ўмовах пасляваеннага палітычнага і эканамічнага становішча Усходней Еўропы.

Асновай курсавога праекта з’явіліся манаграфіі Ціхамірава А. В. «Беларуская праблематыка на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 — 1920 гг.», Платонава П. П., Сташкевіча Н. С. «К вопросу о становлении белорусской государственности» Сідарэвіча А. «Беларуская Народная Рэспубліка» Скаба А. Д. «Парижская мирная конференция и иностранная интервенция в Стране Советов», надрукаваныя ў часопісах «Весці Акадэміі Навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук», «Вопросы истории», «Нёман». Выкарыстоўваліся, таксама, наступныя працы і дакументы: Боффе Дж. «История СССР», «Документы внешней политики СССР», «История внешней политики СССР» под рэд. Грамыка А. А. і Панамарева Б. Н., Каштанаў С. М. «Очерки русской дипломатии», Каўкель Н. і Сташкевіч Н. «Почему не состоялась БНР?», Сідарэвіч А. «Беларуская Народная Рэспубліка», Скаба А. Д. «Парижская мирная конференция и иностранная интервенция в Стране Советов», Сташкевіч Н. С. «Приговор революции» і інш.

1. Парыжская мірная канферэнцыя і яе асноўныя пытанні

1.1. Галоўныя мэты і задачы дзяржаў — саюзнікаў на канферэнцыі

Германія і яе асноўныя саюзнікі пацярпелі паражэнне ў першай сусветнай вайне, 11 лістапада 1918 г., у Камп’енскім лесе Германія падпісала саглашэнне аб перамір’і з странамі Антанты. 13 літапада Савецкі Саюз ануліраваў Брэсцкі дагавор і ўсе зыходзячыя з яго пагадненнямі. Такім чынам, уніжальны Брэсцкі мір аказаўся недаўгавечным. Пасля заканчэння сусветнай вайны англа — франка — амерыканская групоўка пачала групаваць свае сілы каля межаў Расіі. У другой палове лістапада 1912 года англа — французкія войскі ўвайшлі ў Наварасійск, Севастопаль і Адэсу. Акрамя таго дзяржавы пераможцы прапанавалі Германіі захаваць свае войскі на Ураіне і ў Прыбалтыцы і прыняць удзел у барацьбе супраць Савецкай Расіі [1; с. 83].

Адначасова краіны Антанты, перамогшыя ў вайне, пачалі дзяліць захопленую здабычу. 18 студзеня 1918 года ў Парыжы адкрылася міжнародная канферэнцыя краін — пераможцаў. У яе працы прынялі ўдзел звыш 1000 дэлегатаў з 27 краін. Парыжская мірная канферэнцыя мела мэтай выпрацаваць мірны дагавор з Германіяй і яе саюзнікамі, але адным з галоўных напрамкаў яе дзейнасці стаў «русский вопрос», па іншаму — раздзел тэрыторыі былой імперыі [8; с.174].

На канферэнцыі разгарнулася вострая барацьба паміж ЗША, Англіяй, Францыяй, Італіяй і Японіяй за перадзел міру. Значную актыўнасць у гэтым пытанні праявілі Злучаныя Штаты Амерыкі, якія за гады вайны значна ўмацавалі свае пазіцыі ў эканамічным, фінансавым і палітычным планах і імнуліся да кіраўніцтва капіталістычным мірам. Яны выступалі супраць захопу Англіяй, Францыяй і іншымі дзяржавамі тэрыторый, адабраных у Германіі і Турцыі, настойвалі на іх перадачы пад кантроль Лігі нацый, якую амерыканцы хацелі падпарадкаваць свайму кантролю. Амерыканскія ўяўленні аб «свободе морей», «свободе торговли», «свободным урегулированни колониальных вопросов» прадбачылі адну мэту — не дапусціць умацавання Англіі, Францыі і Японіі, мець доступ да іх каланіяльных тэрыторый. Адначасова ЗША праводзілі лінію на захаванне сіл Германіі як для барацьбы з Савецкай Расіяй, так і для працівастаяння Англіі і Францыі [3; с.113].

Францыя дабівалася на канферэнцыі раздзелу Германіі на шэраг мелкіх дзяржаў, імкнучыся расшырыць свае межы ў Еўропе, а таксама захапіць значную колькасць турэцкіх і германскіх калоній. Да таго ж французскія дыпламаты патрабавалі атрымання Францыяй звыш 50% ад агульнай колькасці рэпарацый з Германіі. У планы Францыі ўваходзіла таксама ўстанаўленне ў Еўропе сваей гегемоніі.

Галоўнай мэтай Англіі на канферэнцыі было: афармленне догаворнымі адносінамі таго, што яна ўжо мела. Значная частка германскіх калоній у Афрыцы і многія турэцкія уладанні былі захоплены брытанскімі войскамі. Германскі флот стаяў на прыколе ў англійскай гавані Скапа-флоў. Прадбачачы, што Германія не будзе больш яе канкурэнтам, Англія была зацікаўлена ў захаванні Германскай дзяржавы як для ўраўнаважвання сіл у Еўропе, так і для яе выкарыстання ў барацьбе з Савецкай Расіяй.

Італьянскія дыпламаты дабіваліся замацавання за іх краінай шэрагу аўстра-венгерскіх тэрыторый на Балканах.

Японія патрабавала перадачы ёй Шаньдуна і германскіх калоній на Ціхім акіяне. У гэтым іх падтрымлівала Англія, жадаючая падтрымкі Японіі ў супрацьстаянні з ЗША [1; с.69-70].

1.2. Падпісанне мірных дагавораў з Германіяй і яе саюзнікамі

Паўгода работы парыжскай мірнай канферэнцыі прывялі да згаднення паміж краінамі-пераможцамі ў першай сусветннай вайне асноўных палажэнняў мірных дагавароў. 28 чэрвеня 1919 года ў Версадзе адбылося падпісанне мірнага дагавора з Германіяй. Германія і яе саюзнікі былі аб`яўлены віноўнікамі вайны [21; с. 392]. На іх была ўскладзена выплата рэпартацый. Сума рэпартацый была ўстаноўлена пазней, на Лонданскай канферэнцыі 1921 года і саставіла 132 млр. залатых марак. З іх Францыя павінна была атрымаць 52%, Англія — 22%, Італія — 10% агульнай сумы. Версальскі дагавор забараняў усеагульную воінскую павіннасць у Германіі, не дазваляў ёй мець падводныя лодкі, ваенную і марскую авіяцыі. Колькасць арміі, фарміруемай на дабравольных пачатках, не павінна была перавышаць 100 тыс. чалавек. Захопленыя Германіяй у 1871 годзе французкія правінцыі Эльзас і Латарынгія перадаваліся Францыі. Апошяяя атрымала таксама і руднікі ў Саарскай вобласці. Германскя частка левага пабярэжжа Рэйна і паласа правага берагу шырынёй 50 км. належылі поўнай дэмілірытазацыі. Бельгія атрымала округі Эльнен і Мальмедзі. Да Даніі перайшла паўночная частка Шлезвіга. Да Польшы адышлі Познань, раёны Памераніі, Заходняя і Усходняя Прусіі, а таксама частка верхняй Сілезіі. Гданьск станавіўся «вольным горадам» пад кіраўніцтвам Лігі нацый [11; с. 196].

Германскія калоніі Того і Камерун перайшлі да Англіі і Францыі. Англія атрымала таксама Танганьіку (былую германскую Усходнюю Афрыку). За Японіяй былі замацаваны Маршалавы, Марыянскія і Каралінскія астравы на Ціхім акіяне, а таксама кітайская вобласць Цзяо-Чжоу (Кіяочао) і канцэсіі ў Шаньдуне. ЗША пацярпелі паражэнне ў каланіяльным пытанні: іх патрабаванне «равенства в колониях» не было падтрымлена.
Асобныя мірныя дагаворы былі падпісаны з саюзнікамі Германіі. У Сэн-Жэрменскім дагаворы з Аўстрыяй ад 10 верасня 1919 года, было зафіксавана, што былая Аўстра — Венгерская манархія перастала існаваць. Частка южнага Ціроля пераходзіла да Італіі. Чэхія і Маравія станавіліся часткай новай дзяржавы Чэхаславакіі. Букавіна перадавалася Румыніі, нягледзячы на рашэнне народнага веча ад 3 лістапада 1918 года аб яе злучэнні з Савецкай Украінай. Аўстрыя павінна была мець не больш чым 30-тысячную армію. Яе флот перадаваўся саюзнікам. Дагавор забараняў аб’яднанне Аўстрыі з Германіяй [7; c. 214].

Па мірнаму дагавору з Балгарыяй, падпісанаму 27 лістапада 1919г. у Нейі, частка яе тэрыторыі адыходзіла да Югаславіі і Румыніі. Колькасць балгарскай арміі абмяжоўвалася 20 тысячамі чалавек [4; с.193].

Мірны дагавор з Венгрыяй быў падпісаны 2 чэрвеня 1920 года ў Версалі. Па яму Харватыя, Бачка і заходняя частка Баната — Румыніі, Славакія і Закарпацкая Украіна — Чэхаславакіі. Венгрыя павінна была мець армію не больш за 35 тыс. чалавек і, як усе саюзнікі Германіі, выплачвала рэпартацыі.

10 жнівеня 1920 г. дзяржавы-пераможцы заключылі з Турцыяй Севрскі мірны дагавор, які аформіў раздзел Турэцкай імперыі. Турцыя страціла каля 805 сваіх тэрыторый (Палестыну, Трансіарданію, Ірак, Сірыю,Ліван і інш.). Над чарнаморскімі пралівамі быў устаноўлены міжнародны кантроль краін Антанты (галоўным чынам Англіяй). Пралівы разбройваліся а ўсе нечарнаморскія дзяржавы атрымлівалі права праводзіць праз іх свае ваенныя караблі. Турцыя, абмежаваная часткай паўвострава Малая Азія і палоскай Еўрапейскай тэрыторыі з горадам Стамбулам (Канстантынопаль), па сутнасці, была пастаўлена ў становішча каланіяльнай залежнасці. Імперыялістычныя дзяржавы разгледжвалі яе як важны антысавецкі плацдарм [1; с. 83].

На Парыжскай канферэнцыі была створана Ліга нацый, Устаў якой быў уключаны ў тэкст мірных дагавораў і падпісаны 44 краінамі. Артыкул 16 Устава прадуглежваў магчымасць прымянення Лігай нацый калектыўных эканамічных і ваенных санкцый супраць агрэсара. Іх мэта састяла ў тым, каб пад прыкрыццем міралюбівых фраз, захаваць той міжнародны парадак, які склаўся пасля заканчэння вайны, і які дапамагаў ім бесперашкодна праводзіць сваю палітыку. Злучаныя Штаты не змаглі ператварыць Лігу нацый у інструмент свайго панавання ў свеце. У ёй замацаваўся ўплыў Англіі і Францыі. Амерыканцы лічылі сябе абдзеленымі на Парыжскай мірнай канфенцыі, таму яны адказаліся ад адабрэння Версальскага дагавора і не ўвайшлі ў Лігу нацый. Пазней ЗША падпісалі з Германіяй сепаратны мірны дагавор, які паўтараў змест Версальскага дагавора, за выключэннем артыкулаў аб Ліге нацый [14; с. 233].

Так узнікла Версальская сістэма дагавароў, якая зафіксавала растаноўку міжнародных сіл у Еўропе пасля заканчэння першай сусветнай вайны і замацавала англа-франка-амерыканскую перавагу ў свеце. Гэта сістэма мела шмат супрацьлегласцей як паміж краінамі-пераможцамі, так і паміж краінамі, пацярпеўшымі паражэнне. Усё гэта рабіла міжнародны парадак, створаны Версальскай сістэмай, нетрывалым [1; с. 99].

Похожие работы